გათავისუფლებული პროლეტარი

რუსეთში საბჭოთა ხელისუფლების დამყარების და სამოქალაქო ომის დასრულების შემდეგ ქვეყნის პირველი სტანდარტული საფოსტო მარკების სერია გამოიცა. გამოცხადებულ კონკურსში მიხაილ ანტონოვის მიერ წარმოდგენილმა ესკიზმა გაიმარჯვა. მასზე გამოსახული იყო მუშა მახვილით ხელში, რომელმაც დასცა რა დრაკონის სახით კაპიტალიზმი, მასზე გადაბიჯებით სინათლისაკენ მიიწევს. მარკის სახელწოდებაც სწორედ ასე ჟღერდა – ”გათავისუფლებული პროლეტარი (სინათლისაკენ!)”.

ანტონოვმა ესკიზისათვის მსოფლიო მითოლოგიაში ჭაბუკისა და გველეშაპის დაპირისპირების კარგად ცნობილი მოტივი გამოიყენა, რომლის პირველ კლასიკურ მაგალითად აპოლონის მიერ ურჩხულ პითონის დამარცხება ითვლება. სინათლის ღმერთი, რომელიც ახალი სამყაროს წარმომადგენელია, ქთონურ (მიწიერ) არსებას – ძველი საზოგადოების განსახიერებას კლავს. ზოგადად, ბერძნული მითოსი ხშირ შემთხვევაში წარმოადგენს რეგიონში მიმდინარე მოვლენების ანარეკლს. ახალი და ძველი თაობის ღმერთების დაპირისპირება შეიძლება მოვიაზროთ, როგორც მომხდურ ელინურ ტომებსა და ადგილობრივ წინაბერძნულ საზოგადოებას შორის არსებული კონფლიქტი. შესაბამისად, პითონი ამ შემთხვევაში ძველი წყობის განმასახიერებელია, რომელიც დათრგუნულია აპოლონის მიერ. მსგავს მოტივს განეკუთვნება ზევსის მიერ ტიფონის (ტითონის) დამარცხება, პერსევსის გმირობა და ა.შ.

წმინდა გიორგის მიერ გველეშაპის ძლევის ამბავიც ანალოგიურ სიუჟეტს ეფუძნება. (ზოგადად, წმინდა გიორგის თაყვანისცემამ ძალიან ბევრი რამ შეითვისა წინაქრისტიანული კულტებისაგან, მათ შორის – აპოლონისგან). შეიძლება ითქვას, რომ კაპადოკიელი მხედარი ახალი რელიგიის, შესაბამისად, ახალი წყობილების სიმბოლოა, ხოლო გველეშაპი-დიოკლეტიანე – ძველი, თუმცა გაბატონებული წარმართული საზოგადოებისა, რომელიც მთელი ძალით ცდილობს, საკუთარი ძალაუფლება შეინარჩუნოს. რაც შეეხება სინათლესთან კავშირს, წმინდა გიორგის თაყვანისცემამ მცირე აზიის ტერიტორიაზე (ასევე საქართველოში) მთვარის ღვთაების კულტი ჩაანაცვლა. უფრო მეტიც, საქართველოს რესპუბლიკის გერბზე გამოსახული თეთრი გიორგი სწორედ წარმართულ სიმბოლო უფროა, ვიდრე კანონიკური წმინდანი.

საინტერესოა, რომ ერთ-ერთ პირველ საბჭოთა მარკაზე მეტნაკლებად ”ქრისტიანული” სიმბოლო მოხვდა, რომელიც წმინდა გიორგისთან მსგავსებას ბევრს აღუძრავს. შესაძლოა, ანალოგია შემთხვევითია და ანტონოვს წინასწარი განზრახვა არ ამოძრავებდა. მთავარი ისაა, რომ პირველ საბჭოთა რუსულ მარკაზე გამოსახული სამივე საკვანძო სიმბოლო – ახალგაზრდა მამაკაცი, გველეშაპი და სინათლე  იმავე იდეას გამოხატავენ, რის განსახიერებადაც აპოლონის, ზევსის და წმინდა გიორგის დრაკონებთან ბრძოლა საუკუნეთა მანძილზე აღნიშნავდნენ – ძველი საზოგადოების და წყობილების დამარცხებას, ახალი წესრიგისკენ – სინათლისკენ სწრაფვას და გამარჯვებას.

უორჰოლიზებული მაო

ჩან ჰონტუ ბოლო წლების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ჩინელი მხატვარია, რომელიც ამჟამად ნიუ-იორკში ცხოვრობს და მოღვაწეობს. იგი არ ერიდება საკუთარ ქვეყანაში არსებული სისტემის მკაცრ კრიტიკას. ჩან ჰონტუს ნამუშევრების ყველაზე მნიშვნელოვანი სერიის თემა დიდი ბელადის, მაო ძე-დუნის ხატებაა, რომელიც ჩანს ყველგან – პინგ-პონგის სათამაშო მაგიდაზეც და Quaker Oats-ის შეფუთვაზე. იგი გიყურებთ თავისი მაცდური კაცთმოყვარე ღიმილით, თვალს გადევნებთ და ცდილობს, თქვენშიც მოახდინოს კულტურული რევოლუცია, რომელიც განსხვავებით ჩინურისგან, დაგეხმარებათ, კარგად დაინახოთ წითელი დიქტატის, პიროვნების კულტის და ჩაკეტილი სივრცის უარყოფითი გავლენა და ამოძირკვოთ იგი საკუთარი გონებიდან.

ქვის მაო

პოპკორნის მაო

ბრინჯის მაო

პინგ-პონგის მაო

საიდუმლო ბანკეტი (The Last Banquette)

იგი ჩინელი სტალინია

ტიტები არ არიან…

ყველაზე ახალგაზრდა ფერადი რევოლუცია თავის დასასრულს მიუახლოვდა. ყირგიზეთში  ეს დღეებია, არეულობას ბოლო არ უჩანს, რომელმაც დღეს პიკს მიაღწია. უცხოური საინფორმაციო საშუალებები იუწყებიან სულ მცირე, 40-მდე დაღუპულის შესახებ (ბოლო მომენტში გავრცელდა ინფორმაცია, რომ შეტაკებებს 100-ზე მეტი ადამიანი ემსხვერპლა). პრეზიდენტმა ბაკიევმა დატოვა ქვეყანა და ყაზახეთში გაემგზავრა, ხოლო დაპატიმრებულმა ოპოზიციურმა ლიდერებმა ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრის, მალაიზიაში სსრკ-ს ყოფილი ელჩისა და ”ტიტების რევოლუციის” ერთ-ერთი შემოქმედის, როზა ოტუნბაევას ხელმძღვანელობით დროებითი მთავრობა შექმნეს.

View Larger Map
როგორც ჩანს, რევოლუციონერებს აქვთ ავტორიტარიზმისკენ მიდრეკილება. 2007 წელს ხელისუფლებაში დიდი იმედებით და დემოკრატიული სლოგანებით მოსული კურმანბეკ ბაკიევი მმართველობის ბოლო წლებში დიქტატორად იქცა, რომელსაც თითქმის ყველა თანამებრძოლი ჩამოცილდა (საინტერესო ტენდენციაა – ამჟამინდელი ოპოზიციური ლიდერები ყოფილი ყოფილი პრემიერი, ყოფილი სპიკერი, ყოფილი საგარეო საქმეთა მინისტრი, ყოფილი პროკურორი და სხვა ყოფილი სამთავრობო ჩინოსანია). ხმები ვრცელდებოდა, რომ ბაკიევი საკუთარ მემკვიდრედ შვილს – მაქსიმს ამზადებდა.

არეულობები 6 აპრილს დაიწყო, როდესაც ქალაქ ტალასში ასეულობით მომიტინგემ დაიკავა სამთავრობო შენობები და ძალაუფლება ხელში აიღო, რასაც ოპოზიციური ლიდერების დაპატიმრება მოყვა. 7 აპრილს არეულობამ დედაქალაქის ქუჩებში გადმოინაცვლა. ქუჩაში გამოსულმა ადამიანებმა პოლიციის წინააღმდეგობის მიუხედავად შტურმით აიღეს საკვანძო დაწესებულებები (მ.შ. ტელევიზია). სროლის ხმა ორივე მხრიდან ისმოდა. სამედიცინო დაწესებულებები კი ათეულობით დაღუპულისა და დაშავებულების შესახებ იუწყებიან. გავრცელდა ინფორმაცია, რომ ოპოზიციონერებმა უკვე დაიკავეს უშიშროების სამსახურის შტაბ-ბინა.

როგორც ცხადი იყო, საერთაშორისო საზოგადოება შეშფოთებით შემოიფარგლა და ორივე მხარეს დაშოშმინებისკენ მოუწოდა.
ბაკიევის მმართველობის პერიოდში ხელისუფლებას აქტიურად ადანაშაულებდნენ კორუფციაში. საგარეო პოლიტიკის თვალსაზრისით, იგი ახერხებდა, დისტანცირება მოეხდინა რუსეთსა და აშშ-ს შორის, მანიპულირებდა სამხედრო ბაზებითაც. ბაკიევმა აიძულა შეერთებული შტატები, დაეხურა ძალიან მნიშვნელოვანი მანასის ავიაბაზა, ხოლო საჭირო დივიდენდების მიღების შემდეგ ისევ მოიპატიჟა ამერიკელები ყირგიზეთში, რომელთაც ცენტრალურ აზიაში ავღანეთის ოპერაციის წარმატებით განხორციელებისთვის ჰაერივით ესაჭიროებოდათ დასაყრდენი პუნქტი.

გამოითქვა მოსაზრება, რომ ეს გადატრიალება გარედან იყო ინსპირირებული. ბრალდებას აქვს გარკვეული საფუძველი, რადგან ბაკიევის ასე თუ ისე პროამერიკული ორიენტაცია (საკმაოდ საკამათო) რუსეთის ინტერესებს ეწინააღმდეგებოდა. შესაბამისად, არ იყო გამორიცხული, რომ იგი ყირგიზეთის საქმეებში ჩარეულიყო. თუმცა ვლადიმერ პუტინმა კატეგორიულად გამორიცხა ეს ფაქტი. კიდევ ერთი საინტერესო ფაქტი – ალბათ მსოფლიოში არ არსებობს მეორე ადგილი, სადაც რუსული და ამერიკული სამხედრო ბაზები ერთმანეთთან ასე ახლოს მდებარეობენ.

როგორ განვითარდება მოვლენები, რთული სათქმელია, რადგან დღის განმავლობაში ვრცელდებოდა ინფორმაცია, რომ ”ტიტების რევოლუციის” ბასტიონიდან, ქალაქ ჯალალაბადიდან ბაკიევის 50 ათასი მობილიზებული მხარდამჭერი დაიძრა დედაქალაქში ”წესრიგის” დასამყარებლად. თუკი ეს მოხდა, ცენტრალურ აზიაში კიდევ ერთი სამოქალაქო დაპირისპირება მოხდება (ტაჯიკეთისა და უზბეკეთის შემდეგ).

შეუძლებელია, ქვეყანაში ცარიელ ადგილზე აიგოს ის,რისი მშენებლობის გამოცდილებაც არ არსებობს. დემოკრატიულ ტალღაზე მოსული ხელისუფლება მალევე დაუბრუნდა ავტორიტარულ საწყისებს, რაც მისთვის უფრო ბუნებრივი იყო. რთულია, დაძლიო ის, რაც შეიძლება, სისხლში გაქვს გამჯდარი…

(ფოტოები: Associated Press, Reuters)

კედელი

საზოგადოების გათიშვის მრავალნაირი ხერხი ახსოვს ისტორიას. ყველაზე ცნობილი და საგულისხმო 1961 წლის 13 აგვისტოს აგებული კედელია, რომელმაც ერთი და იგივე ხალხი თითქმის სამი ათწლეულის მანძილზე ერთმანეთს დააშორა. გარეშე ძალის მიერ აგებული ზღვარი, ტოტალიტარიზმის და შეზღუდული აზროვნების უმთავრესი ნიშანი თვითიზოლაციისკენ სწრაფვის ყველაზე ცხადი და თვალნათელი მაგალითია. ამგვარი საზოგადოებისთვის თვითკმარობის განცდა სიამაყის საგანს წარმოადგენს. მისთვის უცხოა თავისუფალი ურთიერთობა, რასაც არც საკუთარი თავისთვის უშვებს და არც სხვებისთვის.
მეორე და სრულიად საპირისპირო მოვლენაა, როდესაც საზოგადოება თავად მიისწრაფვის გახლეჩისა და დაპირისპირებისკენ. გათიშულება ჩვენს შორის დიდი ხანია, არსებობს. კედელი ქართულ საზოგადოებაში დიდი ხანია იგება და რაც ყველაზე ცუდია, ამაში თავად ჩვენ ვმონაწილეობთ. საკუთარი ხელით ვდებთ აგურს აგურზე და საკუთარ თავს ირგვლივმყოფებისგან ზღუდეს ვაგებთ.კედელი ქართულ საზოგადოებაში დიდი ხანია, შენდება და რაც ყველაზე ცუდია, ამაში თავად ჩვენ ვმონაწილეობთ. საკუთარი ხელით ვდებთ აგურს აგურზე და საკუთარ თავს ირგვლივმყოფებისგან ზღუდეს ვაგებთ.
საქართველოში დაპირისპირიების გაღვივებას ლიდერებიც უწყობენ ხელს, მაგრამ საზოგადოების აქტიური თანამონაწილეობა ამ მიმართულებით არ უნდა უარვყოთ, რადგან, სწორედ მისი მდგომარეობა აჩენს მოთხოვნილებას გარკვეული ტიპის წინამძღოლებზე. ზოგჯერ ჩვენ თვითონვე ვეძებთ შიგნით დაპირისპირების საგანს. ამგვარი არამდგრადობა იმის შედეგიცაა, რომ ჯერ კიდევ ვერ შეგვიგნია, თუ რა გვინდა, რა გზას უნდა ვეწიოთ. გვსურს ახლისკენ სწრაფვა, მაგრამ რეალურად ყოველთვის ძველს ვუბრუნდებით. ის კედელი, რომელიც ჩვენს საზოგადოებას ხლეჩს, სიმბოლურად ჩვენი წარსულისა და მომავლის განმაცალკევებელიცაა, რომელსაც ნებისმიერი წინსვლისას შუბლით ვეჯახებით და ჯერჯერობით, ვერაფერი მოგვიხერხებია.
გერმანელთათვის გაყოფის ხანა მუდმივი ფიქრის და ერთგვარი კათარზისის პერიოდი იყო, რომელმაც საზოგადოების შეგნება აამაღლა და დღევანდელ მდგომარეობამდე მიიყვანა. იმედია, რომ კედლებით და უცხო ქვეყნის ჯარისკაცებით გაყოფილი ჩვენი ქვეყანა მალე გაერთიანდება, მაგრამ თუკი გერმანულ მაგალითს გავიხსენებთ, ამას 29 წელი დაჭირდა. გარდა მოთმინებისა, შინაგანი ერთობის ჩამოყალიბებაც გვმართებს, რათა ერთხელ და სამუდამოდ თავი ერთ საზოგადოებად ვიგრძნოთ. ჩვენს გონებასა და მსოფლმხედველობაში წლების მანძილზე ცრუ სტერეოტიპებით, დრომოჭმული აზროვნებით აგებული კედელი უნდა დაინგრეს.