დევნილთა გამოსახლებული კოლექტიური ცენტრები ინტერაქტიულ რუკაზე

როგორც იცით, ამჟამად აქტიურად მიმდინარეობს თბილისის კოლექტიური ცენტრებიდან აფხაზეთიდან და ცხინვალის რეგიონიდან იძულებით გადაადგილებულ პირთა გამოსახლება და მათი გადანაწილება საქართველოს სხვადასხვა ნაწილში. ”საერთაშორისო გამჭვირვალობა საქართველოს” მონიტორები სხვა ორგანიზაციებისა და ომბუდსმენის აპარატის თანამშრომლებთან ერთად ამ პროცესს აკვირდებოდნენ და თავი მოუყარეს მთელ რიგსაინტერესო ინფორმაციას. სწორედ ამ მონაცემებზე დაყრდნობით მომზადდა ინტერაქტიული რუკა, რომელიც დღევანდელ პოსტშია წარმოდგენილი.

ინტერაქტიული რუკის სანახავად დააკლიკეთ

პასუხის პასუხი

ჩემი ბლოგის ისტორიაში არ ყოფილა ისეთი შემთხვევა, როცა ორი დღის განმავლობაში ზედიზედ პოსტი დამეწეროს. დღევანდელი შემთხვევა კი განსაკუთრებულია და ჩემს გუშინდელ ნაწერს უკავშირდება. მიხარია, რომ წამოწეულმა თემამ გარკვეული ინტერესი გამოიწვია და დაინტერესებული ადამიანები გაეცვნენ კიდეც. გამოხმაურება არაერთგვაროვანი იყო – ზოგი დადებითად განეწყო პოსტის შინაარსისადმი, ზოგიც – უარყოფითად.

თუმცა ”ფეისბუქის” ერთ-ერთი იუზერის მიერ ჩემს საპასუხოდ გამოქვეყებულმა ჩანაწერმა აშკარად მიბიძგა, შედარებით ნათელი მომეფინა საკუთარ პოსტში ჩამოყალიბებული იდეებისადმი.

ნუ დაიზარებთ და აუცილებლად გაეცანით ამ ჩანაწერს:

თავად ჩანაწერის სათაური უკვე წარმოდგენას გვიქმნის, თუ რა მიმართულებით იქნება მასში აზრი განვითრებული. ჩემს ბლოგპოსტი მიზნად არ ისახავდა, რაიმე მეცნიერული თეორია შეეთავაზებინა მკითხველისთვის ან თეორია ჩამოეყალიბებინა. უბრალოდ, მე მოვახდინე ერთ-ერთი კვლევის შედეგების ვიზუალურად გადმოცემა და მცირეოდენი კომენტარი დავურთე.

უმთავრესი კი ისაა, რომ საერთოდ უკუღმაა გაგებული სტატიის შინაარსი. კერძოდ, ავტორი გვიმტკიცებს, რომ პოსტის აზრი იყო ჩვენი ”საშინელი” ჩვეულებების გამოაშკარავება, ჩვენი ჩამორჩენილობისა და ველურობის ჩვენება. ნახსენები იყო ლიბერალიზმი (რომელიც ჩვენთან ბოლო დროს სალანძღავ სიტყვად იქცა) და სხვა მრავალი მოსაზრება იყო მოტანილი. საინტერესოა, როგორ ახერხებენ ადამიანები სტრიქონებს შორის ისეთი რამის ამოკითხვა, რაც სტატიის ავტორს თავშიც კი არ გაუვლია. მე ნამდვილად არ მაქვს პრეტენზია სიბრძნის ფრქვევაზე, თუმცა ბატონი ივანეს დამოკიდებულება რბილად რომ ვთქვათ, შეურაცხმყოფელია. იმედი მაქვს, ეს ყველაფერი უაზრო პოლემიკის სახეს არ მიიღებს.

მეორე შენიშვნა ეხებოდა ბლოგზე განთავსებული დიაგრამების წყაროს. სამწუხაროდ, ალბათ საკმარისი არ არის ტექსტში ბმულის მითითება იმ პოსტისკენ, სადაც დაწვრილებით მქონდა საუბარი მსოფლიო ღირებულებათა კვლევის ინიციატივის შესახებ. იქვე მსურველი იხილავდა ბმულს ”ვიკიპედიის” შესაბამისი სტატიისკენ და ამასთან, თავად ინიციატივის ვებ-გვერდისაკენ. მოდით, უფრო დაწვრილებით ვისაუბროთ ამ ორგანიზაციის და მის მიერ ჩატარებული კვლევების შესახებ. მსოფლიო ღირებულებათა კვლევა წარმოადგენს ტილბურგის უნივერსიტეტის პროექტს, რომელიც სათავეს 1981 წლიდან იღებს. პროფესიონალ სოციალურ მეცნიერთა გუნდი მსოფლიოს 80-მდე ქვეყანაში ატარებს გამოკითხვებს, რომლის მიხედვითაც მუშავდება მონაცემები და ხდება მათი გამოქვეყნება. 20 ენაზე გამოქვეყნებული 400-ზე მეტი სამეცნიერო ნაშრომი მსოფლიო ღირებულებების კვლევის მონაცემებს ეყრდნობა და ხშირადაა ციტირებული. უფრო მეტი ამ ორგანიზაციის შესახებ შეგიძლიათ, აქ წაიკითხოთ. რაც შეეხება საქართველოში ჩატარებულ კვლევას. იგი 2009 წლის იანვარ-თებერვალში მიმდინარეობდა. გამოიკითხა 1500-ზე მეტი რესპონდენტი. 5-საფეხურიანი შემთხვევითი კლასტერული შერჩევა იმგვარად იყო ჩატარებული, რომ კვლევა საქართველოს მასშტაბით წარმომადგენლობითი ყოფილიყო. დაწვრილებით კვლევის დოკუმენტაცია შეგიძლიათ იხილოთ აქ . მგონია, რომ ამის შემდეგ მოტანილი მონაცემების ”სისულელედ” და ”თითიდან გამოწოვილად” მიჩნევა ცოტა ზედაპირული შეფასებაა. მაგრამ საქართველოში კარგა ხანია, მეტად უარყოფითი დამოკიდებულება ჩამოყალიბდა სოციალური კვლევებისადმი, კერძოდ საზოგადოებრივი აზრის გამოკითხვებისადმი. ბატონი ივანეც, როგორც ჩანს, ამ სკეპტიკოსთა რიგებს განეკუთვნება. მაგრამ იმედია, მომიტევებთ თქვენი სკეპტიციზმის გაქარწყლების მცდელობას. ჩვენს მიერ მოტანილი კვლევა ეფუძნება მეცნიერულ მეთოდებს და არა სამეზობლოს, სანაცნობოს და სამეგობროს წევრების აზრის გამოკითხვას. ამით კვლევის შედეგების ვალიდურობის საკითხი ამოვწუროთ.

რაც შეეხება შინაარსობრივი მხარეს – არ შეიძლება ყოველთვის სტრიქონებს შორის ვიკითხოთ და ისე გამოვიტანოთ ნაწერიდან აზრი. ჩანაწერში ფართოდაა განხილული, თუ რატომ არ სურს ავტორს სექსუალური უმცირესობების, ლოთების და ნარკომანები მეზობლად. მაგრამ პირადად კითხვისას მე საკუთარ თავში შემეპარა ეჭვი და ჩემი პოსტი რამდენჯერმე გადავიკითხე ჩამოთვლილი ადამიანების ქება-დიდების საძებნელად, რაც რა თქმა უნდა, ვერ ვიპოვე. ბატონი ივანე აღნიშნავს, რომ იგი ”დემოკრატიული პრინციპებით ცხოვრობს და მზადაა, აიტანოს ნებისმიერი ასეთ ადამიანი, თუმცა მას აქვს უფლება არ მოწონდეს მათი ცხოვრების წესი და ამას ვერავინ აუკრძალავს”. სადმე იყო მსგავსი ცხოვრების წესის პროპაგანდა ჩემს სტატიაში? მგონი, არსად.

რაც შეეხება მსჯელობას პოლიტიკოსების რელიგიურობის შესახებ – ჩემი პოსტის ამ ნაწილში მხოლოდ ფაქტის აღწერა იყო. ხაზს ვუსვამ, მე არსად დამიფიქსირებია, რომ ეს ცუდია ან კარგია, მაგრამ ბატონმა ივანემ ამ რამდენიმე წინადადებაში ცინიზმის მარცვლები შენიშნა და ენაწყლიანად ისაუბრა კიდეც დემოკრატიის საფუძვლების შესახებ.

კიდევ ერთი რამ: დისკუსია სოციალურ მედიაში, ფორუმებზე, სამეგობროში (sic! ის, რაშიც ბრალს მდებდნენ) წარმოადგენს საქართველოს საზოგადოების მხოლოდ მცირე ნაწილის აზრის გამოხატვას, შესაბამისად – სოციალური ქსელების, ფორუმების მომხმარებლებისა და ჩვენი სამეგობროს წევრებისა. მეცნიერული თვალსაზრისით (არ მინდოდა ამაზე საუბარი, მაგრამ მაინც ვერ ავუარე გვერდი), მსგავსი იდეების განზოგადება მთელი საზოგადოების მასშტაბით შეუძლებელია და ვერანაირად იქნება საქართველოს მოსახლეობის აზრის გამომხატველი. აი, აქ ისევ შემოთავაზებულ მოჯადოებულ წრეში ვბრუნდებით.

ჩემი ბლოგ-პოსტი ნაკლებად იყო შეფასებითი ხასიათის. მე მხოლოდ ფაქტების დაფიქსირება და მცირეოდენი ანალიზის გაკეთება მსურდა, თუმცა ჩემდა გასაკვირად, ამ მოკლე ტექსტმა დიდი მითქმა-მოთქმა გამოიწვია. მექოთნისა და ქოთნის ყურის არ იყოს, გამგებმა სწორედ ის გაიგო, რაც სურდა, თუმცა უპრიანი იქნებოდა, ავტორის აზრი უფრო ყურადღებით ყოფილიყო აღქმული და კომენტარიც შესაბამისად ყოფილიყო გაგებული.

დიახ, მე მჯერა, რომ ჩვენს საზოგადოებაში არსებობს ნაკლოვანებები. ვწუხვარ, რომ ჯერჯერობით ისევ არ შეგვიძლია განსხვავებული (არ აქვს მნიშვნელობა, როგორი) ადამიანების ატანა და ჩვენს თავს დატრიალებული ბევრი პრობლემა სწორედ ამგვარი მიდგომის ბრალია. შეუძლებელია, საზოგადოება იყოს ერთფეროვანი და მასში არსებობის უფლება ჰომოსექსუალსაც აქვს, სხვა ეთნიკური თუ რელიგიური ჯგუფის წარმომადგენელს და აივ ინფიცირებულსაც. ჩვენ უნდა ვაშენოთ არა სიძულვილზე და დათრგუნვაზე, არამედ ურთიერთანამშრომლობასა და ურთიერთგაგებაზე დაფუძნებული საზოგადოება.

ქართული პოლიტიკური არქიტექტურა

შენობები და საქალაქო ლანდშაფტები ხშირად ასახავენ იმ პოლიტიკურ რეალობას, რომელიც მათი აგების პერიოდში სუფევს. ხშირ შემთხვევაში (ეს განსაკუთრებით საჯარო დაწესებულებისთვის აგებულ შენობებს ეხებათ) მათი დამპროექტებლები ცდილობენ, სპეციალურად ჩადონ გარკვეული ტიპის გზავნილი ან სიმბოლოები, რომელიც მათ (ან დამკვეთის) პოლიტიკურ იდეებზე თუ განწყობაზე მიუთითებს. დასავლეთის ქვეყნებში, რომელთაც პოლიტიკური ცხოვრების ხანგრძლივი გამოცდილება გააჩნიათ და შესაბამისად, საჯარო დაწესებულებების შენობებიც ძველია, ამგვარი სიმბოლოების ამოკითხვა ცოტა რთულია.

სამი ხელისუფლების მოედანი ბრაზილიაში

როდესაც პოლიტიკურ არქიტექტურაზე საუბრობენ, მის ”ლაბორატორიად” და საგამოფენო დარბაზად ქალაქ ბრაზილიას მიიჩნევენ. მართლაც, ლუსიუ კოშტას და ოსკარ ნიმაიერის ”პირმშო” ჩაფიქრებული იყო ბრაზილიური პოლიტიკური სისტემის ხატად – ამ იდეას ყველაზე კარგად ქალაქის ცენტრალური მოედანი პრასა-დუშ-ტრეშ-პოდერეში (სამი ხელისუფლების მოედანი) ასახავს.
აქ განლაგებულია ქვეყნის უზენაესი სასამართლოს, ეროვნული კონგრესის და პლანალტუს სასახლის (მთავრობის შტაბ-ბინა) შენობები, რომლებიც ისე ჰარმონიულად ერწყმიან ერთმანეთს, როგორი ურთიერთობებიც სასურველი იქნებოდა ნებისმიერ ნორმალურ ქვეყანაში არსებულ მსგავს სტრუქტურებს შორის. ეროვნული კონგრესის შენობა კი ქვეყნის ფედერალიზმის კარგი განსახიერებაა – ორპალატიანი პარლამენტის შენობა ორი თითქმის იდენტური ნაწილისგან შედგება. ნახევრადსფერული გუმბათების ქვეშ ქვეყნის სენატის და დეპუტატთა პალატის სხდომები იმართება.
ქართული პოლიტიკური არქიტექტურა კარგა ხნის მანძილზე კომუნიზმის იდეალების ტყვე იყო. დამოუკიდებლობის მიღების შემდეგაც თითქმის ორი ათეული წლის მანძილზე სახელმწიფო დაწესებულებები საბჭოთა ნაგებობებში იყო განთავსებული. ის ფაქტი, რომ საქართველოს ამჟამინდელი ხელისუფლება დიდ და ზოგჯერ არასაჭირო ყურადღებას უთმობს სიმბოლოებს, არახალია. ახლადაგებული სახელმწიფო დაწესებულებები კი ნამდვილად არიან გარკვეული გზავნილების მატარებლები, რომელთა წაკითხვასაც დიდი დაკვირვება არ ჭირდება.

პარლამენტი ქუთაისში

ქვეყნის მთავარ მიღწევად ამჟამად კორუფციის დამარცხება და სახელმწიფო სისტემებში, განსაკუთრებით კი ძალოვან სტრუქტურებში, გამჭვირვალეობის უზრუნველყოფა ითვლება. ამის დასადასტურებლად ახლადაგებული პოლიციის შენობებიც კმარა, სადაც ნებისმიერ ცნობისმოყვარეს შეუძლია, საათობით დააკვირდეს, თუ რითი არიან სამართალდამცავები დაკავებულები და ზოგადად, ალბათ ამ მიზეზის გამო მინა პოსტრევოლუციური ქართული არქიტექტურის უმთავრეს ატრიბუტად იქცა.
გარდა მასობრივი მოხმარების საჯარო დაწესებულებებისა, რეკონსტრუქცია და და ხშირ შემთხვევაში, ახალსახლობა თითქმის ყველა მნიშვნელოვან სამთავრობო სტრუქტურას შეეხო. პირველი ამ მხრივ პრეზიდენტის სასახლეა. ჩემს ძველ პოსტში მოცემული იყო მსგავსება სხვა სამთავრობო შენობებთან, რომლებიც ნებსით თუ უნებლიეთ, კაპიტოლეუმის შენობის მინაბაძებს წარმოადგენენ, ეს უკანასკნელი კი თავის მხრივ, რომში არსებული იუპიტერის ტაძრის ანალოგიით იქნა აგებული.
მიკელე დე ლუკის პროექტით აშენებული საქართველოს შინაგან საქმეთა სამინისტროს შენობა ”გამჭვირვალე” ძალოვანი სტრუქტურების კიდევ ერთი სიმბოლოა, რომლითაც როგორც პრეზიდენტი, ასევე მინისტრიც ძალიან ამაყობენ. შენობა მართლაც ორიგინალურია და როგორც ამბობენ, ინტერიერიც ძალიან საინტერესო ჰქონია. იუსტიციის სამინისტროს რეკონსტრუირებული შენობაც შემინულია და ასევე ორიგინალური დიზაინი გააჩნია.
ესპანური კომპანია CMD Ingenieros-ი ამჟამად საქართველოსთან დაკავშირებულ ორ უმნიშვნელოვანეს პროექტზე მუშაობს. პირველი მათგანი ქუთაისში პარლამენტის, ხოლო მეორე კი – საგარეო საქმეთა სამინისტროს ახალი შენობა. ამ უკანასკნელის შესახებ ინფორმაცია მართლაც მოულოდნელი იყო, რადგან აქამდე ჩიტაძის ქუჩიდან ამ უწყების ემიგრაციის შესახებ ამბავი არ გავრცელებულა.
როგორც მოსალოდნელი იყო, შენობები ორგინალობით ნამდვილად გამოირჩევიან, ამასთან, აღნიშნული კომპანია პარალელურად საქართველოში სხვა მსხვილ პროექტებსაც ახორციელებს – ბათუმის ოპერის შენობა, ბულვარის რეკონსტრუქცია ბათუმში და ახლის მშენებლობა ანაკლიაში და ა.შ.
პარლამენტის შენობა, რომელიც გარკვეულწილად ზამთრის ბაღის პრინციპს იმეორებს, დიდ გამჭვირვალე წვეთს თუ გულს წააგავს. მინის გუმბათის ქვეშ 40 ათას კვადრატულ მეტრ ფართობზე განლაგებული იქნება სხდომათა დარბაზი, ოფისები, საკონფერენციო ოთახები, მცირე ზომის ბაღიც კი. შენობა გარშემორტყმულია ე.წ. მილენიუმის პარკით, რომელიც როგორც CMD Ingenieros-ის ვებსაიტზე წერია, ქუთაისის მწვანე ფილტვები უნდა გახდეს. შენობის და მიმდებარე ტერიტორიის დიზაინში დიდი როლი უჭირავს წყალს – თავად შენობა ხელოვნურ ტბაში იქნება განლაგებული, ხოლო ნაკადული კი პარლამენტის პარკში გაედინება. საინტერესოა, რომ პროექტის ავტორები ორი იაპონელი მამორუ და კეინიჩი კავაგუჩია, ხოლო იაპონელი სტუდენტები პროექტის დამუშავებაში აქტიურ მონაწილეობას იღებდნენ.

რაც შეეხება საგარეო საქმეთა სამინისტროს, იგი ორი დამოუკიდებელი პერპენდიკულარული შენობისგან შედგება. პირველი ავტოსტრადის პირასაა განლაგებული, მეორე კი – ოფისებით კომპოზიციის სიღრმეშია განლაგებული. გამჭვირვალე მასალა ამ შემთხვევაშიც მნიშვნელოვან როლს ასრულებს, რადგან თუკი პროექტს დავუჯერებთ, შენობის ფასადი შემინული იქნება და ცნობისმოყვარეთა ყურადღებას ნამდვილად დააკმაყოფილებს. თუკი ქუთაისის შემთხვევაში პარლამენტის მდებარეობის ადგილი ნამდვილად ვიცით, საგარეო საქმეთა სამინისტროს შემთხვევაში მხოლოდ მსჯელობა გვიწევს. სურათების მიხედვით იგი მტკვრის მარცხენა სანაპიროზე, ბარათაშვილის ხიდის მხარეს უნდა იყოს განლაგებული. თუკი ასეა, მაშინ ამ უბანში გვექნება როგორც

საგარეო საქმეთა სამინისტრო

თანამედროვე, ასევე ტრადიციული თბილისური არქიტექტურის ნიმუშები. თუ რამდენად უხდებიან ერთმანეთს, ეს ალბათ გემოვნების საკითხია, მთავარი ის არის, რომ დედაქალაქში სამთავრობო შენობების კონცენტრაციის ორი მთავარი არეალი იკვეთება – ორთაჭალა (პროკურატურა, იუსტიციის, შს და გარემოს დაცვის სამინისტროები) და ავლაბარი (საგარეო საქმეთა სამინისტრო, პრეზიდენტის რეზიდენცია). ამგვარად, თბილისის ორ უძველეს ისტორიულ უბანს აღორძინების და რეაბილიტაციის საშუალება ეძლევა.

გამჭვირვალე მასალა და ულტრათანამედროვე დიზაინი თანამედროვე ქართული პოლიტიკური არქიტექტურისთვის დამახასიათებელ ნიშნად იქცა. როგორც ვხედავთ, ქვეყნის ხელისუფლებამ ხმამაღლა გამოცხადებული ორი მთავარი სლოგანი – გამჭვირვალეობა და მოდერნიზაცია ახლადაგებულ სამთავრობო შენობებშიც გამოიხატება.

This slideshow requires JavaScript.

 

ფოტოები ჩამოტვირთულია ”ვიკიპედიიდან” და CDM Ingenieros -ის ვებ-საიტიდან. ყველა ფოტოს ნახვა შეგიძლიათ აქ

ღირებულებები საქართველოსა და აღმოსავლეთ ევროპაში – ჰომოსექსუალიზმი, რელიგია და მეუღლის ცემა

მსოფლიო ღირებულებათა კვლევა (World values survey) ტილბურგის უნივერსიტეტის მეტად საინტერესო პროექტია, რომლის მიზანიც მსოფლიოს მასშტაბით სხვადასხვა კულტურებში სოციალური, რელიგიური, პოლიტიკური თუ სხვა ღირებულებების მდგომარეობის შესწავლაა. იგი ითვალისწინებს გამოკითხვებს მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში და რაც მთავარია, მათი მონაცემების მნიშვნელოვანი ნაწილი სრულიად ხელმისაწვდომია პროექტის ვებ-საიტზე. ნებისმიერ მსურველს შეუძლია, ონლაინ რეჟიმში გააანალიზოს მონაცემები, ან თუკი რომელიმე სტატისტიკური პროგრამა და/ან შესაბამისი ცოდნა გააჩნია, ჩამოტვირთოს და უფრო რთული გამოთვლები ჩაატაროს.
ბოლო დროს აქტიურად განიხილავენ ჩვენი საზოგადოების დამოკიდებულებას რელიგიის, არატრადიციული ურთიერთობების თუ სხვა მსგავსი სოციალურ-კულტურული საკითხების მიმართ. საინტერესოა, თუ რა ტენდენციას გვიჩვენებს მსოფლიო ღირებულებათა კვლევის შედეგები. ქვემოთ მოცემულია რამდენიმე გრაფიკი, რომელიც ერთმანეთთან ადარებს საქართველოსა და ასევე აღმოსავლეთ ევროპის რამდენიმე ქვეყნის შედეგებს, რომლებიც შედარებით ”გვგვანან” წარსულით თუ კულტურული თვალსაზრისით (გასაგებია, რომ მსგავსება საკამათო და პირობითია, თუმცა ანალიზისთვის ცუდი არაა).

როგორც ვხედავთ, გამოკითხვის თანახმად, საქართველო იმ ადამიანების პროცენტული მაჩვენებლით, რომლებიც მინიმუმ თვეში ერთხელ ან უფრო მეტჯერ ესწრება რელიგიურ მსახურებას, მხოლოდ რუმინეთს ჩამორჩება, ამასთან ჩვენთან საკმაოდ მცირეა იმ ადამიანების წილი, რომლებიც პრაქტიკულად არასოდეს დადიან ეკლესიებში, მეჩეთებში ან სხვა მსგავსი ტიპის დაწესებულეებში.

საინტერესოა, რომ საქართველოში გამოკითხულთა 97% რელიგიურია. რაც შეეხებათ სხვა ქვეყნებს, რელიგიური ადამიანების პროცენტული წილი ყველაზე დაბალი ბულგარეთშია, რომელიც ასევე გამოირჩევა ათეისტთა მაღალი მაჩვენებლით.

მიუხედავად იმისა, რომ რუმინეთის მოსახლეობაში საკმაოდ ძლიერია რელიგიური გრძნობები, ისინი, ბულგარელთა მსგავსად თვლიან, რომ რელიგიური ლიდერები ქვეყნის საერო ცხოვრებაში ნაკლებად უნდა ერეოდნენ. საინტერესოა, რომ იმ ადამიანთა წილი მოსახლეობაში, რომლებიც რაღაც დონეზე არ ეთანხმებიან აღნიშნულ აზრს და თვლიან, რომ ეკლესია უნდა ერეოდეს მთავრობის საქმიანობაში, სწორედ საქართველოშია მაქსიმალური.

ჩემი აზრით, ამ გრაფიკის სინამდვილეში ეჭვი არავის შეეპარება, რადგან ყველამ კარგად ვიცით, რომ ჰომოსექსუალური ურთიერთობები საქართველოში რბილად რომ ვთქვათ, მიუღებელია და ტაბუდადებული. ამ მაჩვენებლით საქართველო ჩამოთვლილი ქვეყნებისგან სრულიად განსხვავდება, რომლებშიც, თავის მხრივ მაინცდამაინც ლიბერალური დამოკიდებულება არ არის ერთსქესიანი ურთიერთობებისადმი…

ვერ გეტყვით, რისი ბრალია სერბების ამგვარი განწყობა ცოლის ცემისადმი, თუმცა ყველაზე მთავარი ისაა, რომ საქართველოში გამოკითხულთა 96% არასოდეს ამართლებს ქმრის მიერ მეუღლის ცემას. ისიც აღსანიშნავია, რომ ჩვენს ქვეყანაში კვლევის შედეგად არავის დაუფიქსირებია ამ მოვლენისადმი მეტნაკლებად დადებითი დამოკიდებულება…
თუკი ზემოთაღწერილი გრაფიკების შედეგებს მოკლედ შევაჯამებთ, ვნახავთ, რელიგიისა და რელიგიური ინსტიტუტებისადმი დადებითი დამოკიდებულება განხილული ქვეყნებიდან საქართველოში ყველაზე მაღალია. შეიძლება, ამითაც ავხსნათ ჰომოსექსუალური ურთიერთობებისადმი მკვეთრად უარყოფითი დამოკიდებულება. ამასთან, საქართველოს მოსახლეობა უარყოფითადაა ოჯახური ძალადობისადმი განწყობილი, თუმცა, ადამიანთა მოსაზრება ხშირ შემთხვევაში არ ასახავს იმას, რასაც ისინი სინამდვილეში აკეთებენ…

Nouvelle Heraldique de la Géorgie

მომიტევეთ პოსტის სათაურში გაუმართავი ფრანგულისთვის, მაგრამ მგონია, რომ დღევანდელ პოსტს ამგვარი ტიტული შეეფერებოდა.
მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ადმინისტრაციულ ერთეულებს საკუთარი სიმბოლიკა – დროშები, გერბები და ჰიმნებიც კი გააჩნიათ. კარგია, რომ ამ მხრივ საქართველოშიც იგრძნობა გარკვეული ძვრები. საქართველოს ზოგიერთ ქალაქს მეფის რუსეთის დროსაც ჰქონდა საკუთარი ჰერალდიკური ნიშნები, კომუნისტური მმართველობისას აღნიშნული ტრადიცია არ იქნა შენარჩუნებული. მხოლოდ გასული საუკუნის 80-იან წლებში შეიქმნა თბილისის და რამდენიმე სხვა ქალაქის დროშა და გერბი. როგორც ჩანს, საქართველოს მთავრობამ აღნიშნული ხარვეზის გამოსწორება გადაწყვიტა და შედეგად საქართველოს რამდენიმე ქალაქსა და მუნციპალიტეტს საკუთარი ჰერალდიკური ნიშნებიც გაუჩნდათ, რომელთა შესახებ ინფორმაციის მოპოვება ქართულენოვან ვიკიპედიაშიც შეგიძლიათ, თუმცა სამწუხაროდ, სია არასრულია.

ამბროლაურის დროშა

ბათუმის დროშა

ბოლნისის დროშა

ბოლნისის გერბი

ბორჯომის დროშა

ბორჯომის გერბი

დმანისის დროშა

გარდაბნის დროშა

ხაშურის დროშა

ხაშურის გერბი

ქუთაისის დროშა

ქუთაისის გერბი

ლაგოდეხის დროშა

ლაგოდეხის გერბი

მარნეულის დროშა

ონის დროშა

ფოთის დროშა

ფოთის გერბი

რუსთავის დროშა

რუსთავის გერბი

სამტრედიის გერბი

თეთრიწყაროს გერბი

წალენჯიხის დროშა

წალენჯიხის გერბი

წალკის დროშა

წალკის გერბი

როგორც ხედავთ, წამოწყება კარგია, თუმცა ერთი შეხედვითაც ჩანს, რომ სიმბოლიკა თითქოს ერთფეროვანია და ერთ თარგზეა მოჭრილი. ჰერალდიკური ნიშნები გარკვეულწილად უნდა განასახიერებდნენ ამა თუ იმ ტერიტორიული ერთეულის ისტორიას, კულტურულ თავისებურებებს, რისი თქმაც ამ ახალ დროშებზე და გერბებზეც ნაკლებად შესაძლებელია…
თუმცა, კარგიც არ უნდა დაგვავიწყდეს, რადგან აღნიშნული სიმბოლიკის არსებობა ნორმალური სახელმწიფოსთვის აუცილებელია და მოდით, ჩავთვალოთ ეს წამოწყება წინ გადადგმულ ნაბიჯად.

This slideshow requires JavaScript.

ადგილობრივი თვითმმართველობის არჩევნები: აქტივობა 12 და 17 საათისთვის

An election is coming. Universal peace is declared, and the foxes have a sincere interest in prolonging the lives of the poultry.

G. Eliot

ჯერჯერობით ადგილობრივ არჩევნებში აქტივობა საკმაოდ მაღალია (ყოველ შემთხვევაში, ამაზე ცესკო-ს მიერ გამოქვეყნებული მონაცემები მიგვითითებენ).
შედარების თვალსაზრისით, თვალშისაცემია ქვემო ქართლის საკმაოდ დაბალი მაჩვენებელი, რადგან წინა არჩევნებში ამ რეგიონში აქტივობის ძალიან მაღალი მაჩვენებლები ფიქსირდებოდა.
აქტივობა ტრადიციულად მაღალია სამცხე-ჯავახეთში. მაგალითად, ნინოწმინდაში 17 საათისთვის ელექტორატის 60%-ს უკვე დაფიქსირებული ჰქონდა საკუთარი არჩევანი. მოულოდნელად, სვანეთის და ზოგადად, დასავლეთი საქართველოს მთიან ნაწილში აქტივობის საკმაოდ მაღალი მაჩვენებელი გვაქვს.
რაც შეეხება თბილისს, აქ აქტივობა საკმაოდ დაბალი აღმოჩნდა და ზოგიერთ ოლქში 17 საათისთვის საარჩევნო უბნებში მოსული ამომრჩევლების პროცენტული წილი ქვეყნის საშუალო მაჩვენებელზე (40%) საგრძნობლად
ჩამორჩებოდა

ტელემარაზმი

ჩვენი საზოგადოება ტოტალურად ტელედამოკიდებულია. ტელედამოკიდებულია იმიტომ, რომ ტელევიზორი ჩვენს ცხოვრებაში მშობლების შემდეგ (რომლებმაც გაგვაჩინეს) ალბათ ყველაზე დიდ როლს ასრულებს. გარდა ამისა, ბოლო წლებია, ამ მედიასაშუალებას ყველაზე დიდი გავლენა აქვს ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენებზე. ვარდების რევოლუცია, გარდა ამჟამინდელი პრეზიდენტის, აწგანსვენებული პრემიერისა და სპიკერყოფილი ოპოზიციონერის ძალისხმევისა, ”რუსთავი 2-ის” მონაწილეობის გარეშე ვერ შედგებოდა. რომ არა ტელევიზია, კაციშვილი ვერ გაიგებდა გაყალებებული არჩევნების შესახებ, ყოველ შემთხვევაში, დიდი საპროტესტო მასის მობილიზება შეუძლებელი იქნებოდა.

მსგავსი რამ მოხდა 2007 წლის შემოდგომაზე. აქ უკვე ”იმედმა” ითამაშა მობილიზატორის როლი, რამაც შედეგად ხანგრძლივი და მწვავე საპროტესტო გამოსვლები მოიტანა.
თუმცა რაც 2010 წლის 13 მარტს დაფიქსირდა, ფანტაზიის არცერთ ჩარჩოში არ ჯდება, როდესაც ნახევარი საქართველო გულგახეთქილი ეძებდა ვალიდოლს ან ტელეფონს, რათა ახლობლებს დაკავშირებოდა. სატელევიზიო სიუჟეტს ამგვარი პანიკა იმ ახალი წლის შემდეგ არ გამოუწვევია, როდესაც ჯანდაცვის მინისტრმა ქვეყნის მოსახლეობას მილოცვასთან ერთად საქართველოს პოპულაციის ნახევრის სავარაუდო გაწყვეტის ამბავი მიახალა.
სიუჟეტის შემდეგ სტუდიაში ანალიზისთვის მიწვეულმა საზოგადოებამ განაცხადა, რომ საჭიროა მსგავსი კადრების გაშვება, რათა ადამიანები მზად იყვნენ საფრთხისთვის და ახსოვდეთ ახლო წარსულის გამოცდილება. ჩვენი საზოგადოება გულმავიწყია და შეუძლია, ფეხქვეშ გაეგოს იმ ძალას, რომელიც ცოტა ხნის წინ ჩვენს მოსახლეობას ხოცავდა და ქალაქებსა და სოფლებს უმოწყალოდ ასწორებდა მიწასთან.
მაგრამ სინამდვილეში სიუჟეტმა სხვა რამ დაგვანახა – საზოგადოების კონსოლიდირების ნაცვლად ადამიანებს უმწეობის გრძნობა დაეუფლათ. მათ მოისმინეს, რომ პრეზიდენტი დაიღუპა, უცხო ქვეყნის ჯარი დედაქალაქს უტევს, ვიღაცამ თავი სახალხო მთავრობად გამოაცხადა. შოკური მდგომარეობის გავლის შემდეგ, ალბათ ნაკლებად მოიძებნება ადამიანი, ვინც იმგვარად გაიგებს სიუჟეტის დედააზრს, როგორც ეს ავტორებს ჰქონდათ ჩაფიქრებული.
პრობლემის თავი კი ალბათ გარდა არაპროფესიონალიზმისა, ჩვენს მიერ ტელეამბების გადაჭარბებული აღქმაა, თუმცა ეს უკანასკნელი არ გამორიცხავს ”იმედის” ხელმძღვანელობის უპასუხისმგებლო საქციელს. თუმცა, ისმის კიდევ ერთი უპასუხო კითხვა – თუკი ტელევიზია სრულად კონტროლდება ხელისუფლების მიერ, რა საჭირო იყო მოსახლეობის ასეთი დაფეთება? განა ეს არის კონსოლიდაციისკენ მიმავალი გზა?

ძეგლთა მიგრაცია

დაახლოებით ერთი წლის წინ სანტანდერის ერთ-ერთი ცენტრალური მოედნიდან პირენეის ნახევარკუნძულის ტერიტორიაზე არსებული კაუდილიო ფრანკოს უკანასკნელი სტატუაც მოაშორეს. ძეგლის აღების პროცესს უამრავი ცნობისმოყვარე ესწრებოდა. მიუხედავად იმისა, რომ ფრანკოს დიქტატურა ესპანეთში ოფიციალურად ნეგატიურად თითქმის არასოდეს შეუფასებიათ, ახალი დემოკრატიული ხანის დადგომის შემდეგ მასთან დაკავშირებული ძეგლები თანდათან თვალს მიეფარა და ამჟამად მხოლოდ ესპანეთის აფრიკულ ნაწილში, ქალაქ მელილიაშია შემორჩენილი.

სტატუები მმართველი წრეების საყვარელ გასართობს წარმოადგენს. განსაკუთრებით კი იმ საზოგადოებებში, რომლებიც რბილად რომ ვთქვათ, დემოკრატიულობით არ გამოირჩევიან. მისწრაფება გიგანტომანიისაკენ სახვით ხელოვნებაში ამგვარი წყობის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ნიშან-თვისებაა. ისინი თავიანთი სიდიადით თითქოს თრგუნავენ მნახველს და მორჩილებას უნერგავენ. საზოგადოებაზე ზემოქმედების ამგვარი ხერხი ტოტალიტარული რეჟიმებისთვის იყო დამახასიათებელი.

საქართველოში, რომელიც არასოდეს იყო განებივრებული დემოკრატიული მმართველობით, ამგვარი გიგანტური არქიტექტურული ფორმები უხვადაა. ამასთან ყოველი რეჟიმი ცდილობდა, საკუთარი ხელწერა დაეტყო მათზე. კომუნისტური ეპოქაში ძირითადი

აქცენტი პარტიულ ბელადებზე და ასევე მმართველობისთვის სასურველ ისტორიულ პიროვნებებზე კეთდებოდა (მოდით, სააკაძისა და აღმაშენებლის ძეგლების დადგმას კომუნისტური ელიტის სულში პატრიოტიზმის მბჟუტავი ალის გაღვიძებად ნუ შევაფასებთ). ლავრენტი ბერია, როგორც ცნობილია, მეტეხის ტაძრის აფეთქებას და მის ადგილზე შოთა რუსთაველის ძეგლის დადგმას აპირებდა (საინტერესო პარადოქსი – ქართველებისთვის ერთ-ერთი უძვირფასესი ნაგებობა საფიცარი პოეტის ქანდაკებით უნდა შეეცვალათ). დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ დადგა ჟამი ძეგლების ჩამოგდებისა. შედეგად, საქართველოს ყველა ქალაქის ცენტრალური მოედნიდან (იშვიათი გამონაკლისის გარდა) გაქრა ლენინისა და სტალინის მონუმენტური ქანდაკებები, რაც სრულიად გამართლებული იყო. საზოგადოება უნდა გათავისუფლებულიყო წარსული ხსოვნისგან, რისი განხორციელებაც ჯერ გარეგნული ცვლილებებით უნდა დაწყებულიყო.

საინტერესო ტენდენცია გამოვლინდა ვარდების რევოლუციის შემდეგ. ამ პერიოდში განსაკუთრებით აქტუალური გახდა ძეგლების გადაადგილება. გავიხსენოთ სასტუმრო “რედისონ-ივერიის” მიმდებარე ტერიტორიიდან დავით აღმაშენებლის ქანდაკების უეცარი აღმოჩენა თბილისის შემოსასვლელში, ბათუმში მემედ აბაშიძის ძეგლის მიგრაცია ქალაქის ცენტრიდან მის ერთ-ერთ გარეუბანში, ამ ცოტა ხნის წინ ქუთაისში მეორე მსოფლიო ომის მემორიალის დემონტაჟის ტრაგიკულად დასრულებული შემთხვევა (კიდევ ერთი ლირიული გადახვევა: როგორც ამბობენ, ამ მონუმენტის ადგილას პარლამენტის შენობის აგება იგეგმებოდა – ასევე საინტერესო პარალელი: თბილისში მთავრობის სასახლის ადგილას ადრე სამხედრო ტაძარი იყო, რომელიც მეფის რუსეთის არმიის და ხელისუფლების სიძლიერის სიმბოლოს წარმოადგენდა…) , თამარ მეფის გამზირზე ზარ-ზეიმით გახსნილი და შემდეგ ბორჯომში გადატანილი პრომეთე… მაგალითი ბევრია, თუმცა ყველაზე მთავარი ისაა, თუ რა მნიშვნელობა აქვს ამ არქიტექტურული ფორმების გადატანა-გადმოტანას.

სამწუხაროდ, დღევანდელ საქართველოში ისევ ბევრი რამაა იდეოლოგიზებული. წარსული რეჟიმებისადმი უარყოფითი დამოკიდებულება იმაშიც გამოიხატება, რომ ხდება მათ მიერ დატოვებული მონუმენტური ნაკვალევების წაშლა და სხვა ორიენტირებით ჩანაცვლება. თუმცა ამ პროცესში შეცდომებსაც აქვს ადგილი. მაგალითად, ქვეყნის სიდიდით მესამე ქალაქის ყველაზე ღირსშესანიშნავ ადგილას დგას მედეას ძეგლი, ქალისა, რომელიც კლასიკურ სამყაროში ღალატის სიმბოლოდ იყო მიჩნეული. მას ხელთ ოქროს საწმისი უპყრია – გატაცებული ღირსებისა და პატივის აღმნიშვნელი. ასევე თითქმის გაურკვეველი მიზეზების გამო საკუთარი ადგილი შეინარჩუნა პროლეტარიატის დიდი ბელადის ძეგლმა ქალაქ გორში, რომელიც მიუხედავად ყველაფრისა, დღემდე ამშვენებს ამ ქალაქის მთავარ მოედანს.

სივრცითი ორიენტირები ადამიანის ჩამოყალიბებაში საკმაოდ დიდ როლს თამაშობენ, თუმცა საზოგადოების აზროვნების უკეთესისკენ შეცვლისთვის საკმარისი არაა მათი მოშლა და ახლით ჩანაცვლება. ადამიანებმა პირველ რიგში, გონებით უნდა გაითავისონ ცვლილებების საჭიროება. წინააღმდეგ შემთხვევაში, შედეგი ყოველთვის დღევანდელის მსგავსი იქნება.

კედელი

საზოგადოების გათიშვის მრავალნაირი ხერხი ახსოვს ისტორიას. ყველაზე ცნობილი და საგულისხმო 1961 წლის 13 აგვისტოს აგებული კედელია, რომელმაც ერთი და იგივე ხალხი თითქმის სამი ათწლეულის მანძილზე ერთმანეთს დააშორა. გარეშე ძალის მიერ აგებული ზღვარი, ტოტალიტარიზმის და შეზღუდული აზროვნების უმთავრესი ნიშანი თვითიზოლაციისკენ სწრაფვის ყველაზე ცხადი და თვალნათელი მაგალითია. ამგვარი საზოგადოებისთვის თვითკმარობის განცდა სიამაყის საგანს წარმოადგენს. მისთვის უცხოა თავისუფალი ურთიერთობა, რასაც არც საკუთარი თავისთვის უშვებს და არც სხვებისთვის.
მეორე და სრულიად საპირისპირო მოვლენაა, როდესაც საზოგადოება თავად მიისწრაფვის გახლეჩისა და დაპირისპირებისკენ. გათიშულება ჩვენს შორის დიდი ხანია, არსებობს. კედელი ქართულ საზოგადოებაში დიდი ხანია იგება და რაც ყველაზე ცუდია, ამაში თავად ჩვენ ვმონაწილეობთ. საკუთარი ხელით ვდებთ აგურს აგურზე და საკუთარ თავს ირგვლივმყოფებისგან ზღუდეს ვაგებთ.კედელი ქართულ საზოგადოებაში დიდი ხანია, შენდება და რაც ყველაზე ცუდია, ამაში თავად ჩვენ ვმონაწილეობთ. საკუთარი ხელით ვდებთ აგურს აგურზე და საკუთარ თავს ირგვლივმყოფებისგან ზღუდეს ვაგებთ.
საქართველოში დაპირისპირიების გაღვივებას ლიდერებიც უწყობენ ხელს, მაგრამ საზოგადოების აქტიური თანამონაწილეობა ამ მიმართულებით არ უნდა უარვყოთ, რადგან, სწორედ მისი მდგომარეობა აჩენს მოთხოვნილებას გარკვეული ტიპის წინამძღოლებზე. ზოგჯერ ჩვენ თვითონვე ვეძებთ შიგნით დაპირისპირების საგანს. ამგვარი არამდგრადობა იმის შედეგიცაა, რომ ჯერ კიდევ ვერ შეგვიგნია, თუ რა გვინდა, რა გზას უნდა ვეწიოთ. გვსურს ახლისკენ სწრაფვა, მაგრამ რეალურად ყოველთვის ძველს ვუბრუნდებით. ის კედელი, რომელიც ჩვენს საზოგადოებას ხლეჩს, სიმბოლურად ჩვენი წარსულისა და მომავლის განმაცალკევებელიცაა, რომელსაც ნებისმიერი წინსვლისას შუბლით ვეჯახებით და ჯერჯერობით, ვერაფერი მოგვიხერხებია.
გერმანელთათვის გაყოფის ხანა მუდმივი ფიქრის და ერთგვარი კათარზისის პერიოდი იყო, რომელმაც საზოგადოების შეგნება აამაღლა და დღევანდელ მდგომარეობამდე მიიყვანა. იმედია, რომ კედლებით და უცხო ქვეყნის ჯარისკაცებით გაყოფილი ჩვენი ქვეყანა მალე გაერთიანდება, მაგრამ თუკი გერმანულ მაგალითს გავიხსენებთ, ამას 29 წელი დაჭირდა. გარდა მოთმინებისა, შინაგანი ერთობის ჩამოყალიბებაც გვმართებს, რათა ერთხელ და სამუდამოდ თავი ერთ საზოგადოებად ვიგრძნოთ. ჩვენს გონებასა და მსოფლმხედველობაში წლების მანძილზე ცრუ სტერეოტიპებით, დრომოჭმული აზროვნებით აგებული კედელი უნდა დაინგრეს.

აღმოსავლურიდან დასავლურისკენ

რატომაა შეუძლებელი ყველა ქვეყანაში დემოკრატიის დამკვიდრება? ამ თემაზე წერისას ბევრი მკვლევარი, განსაკუთრებით დასავლეთში, ღრმად განხილვისგან თავს იკავებს. თავისთავად ცხადია, რომ ნორვეგიულ და ინდურ, ისლანდიურ და ბოცვანის დემოკრატიებს შორის ისეთი სხვაობაა, როგორიც ცასა და მიწას შორის. დემოკრატია, როგორც სისტემა, მთლიანად დასავლური, კერძოდ ქრისტიანული და კიდევ უფრო კონკრეტულად, ევროპული პროტესტანტული ცივილიზაციის პირმშოა. არ უნდა ავურიოთ ძველი ბერძნული და თანამედროვე დემოკრატიები ერთმანეთში. პირველ შემთხვევაში საქმე გვაქვს კლანური დემოკრატიის განვითარებულ ფორმასთან, როდესაც ერთი, საკმაოდ ჩაკეტილი საზოგადოების თანაბარუფლებიანი წევრები გადაწყვეტილებებს ხმათა უმრავლესობით იღებენ. არსებობენ საზოგადოებები, რომელთა მართვაც თითქმის შეუძლებელია ან ძალიან რთულად განსახორციელებელია დემოკრატიის მეშვეობით. მიუხედავად იმისა, რომ ყველა ადამიანი თანასწორია , საზოგადოების განვითარების ისტორიული და კულტურული თავისებურებები საშუალებას არ იძლევა, ყველგან მართვის ერთნაირი ფორმა იყოს ეფექტური. საქმე ის არ არის, რამდენად სამართლიანია ესა თუ ის მართვის ფორმა, არამედ რამდენად ეფექტურად წყვეტს იგი თავის წინაშე არსებულ ამოცანებს. ნებისმიერი სისტემა ცდილობს, რომ ასე თუ ისე უზრუნველყოს საკუთარი სტაბილურობა და მაქსიმალურად შეზღუდოს წევრების მისწრაფება ცენტრიდანული მოქმედებებისკენ.

ძვ. წ. აღ. 209 ჩენ-შენის და ვუ-გუანის აჯანყება ძვ. წ. აღ. 154 შვიდი სახელმწიფოს აჯანყება ახ. წ. აღ 17 ლიულინის აჯანყება ახ. წ. აღ 17 ჩიმეის აჯანყება ახ. წ. აღ 184 ყვითელდოლბანდიანდთა აჯანყება ძვ. წ. აღ. 204 ახ. წ. აღ. 220 ბრინჯის ჯანყები 756-763 ან-შის აჯანყება 1340 წითელდოლბანდიანდთა აჯანყება 1640-45 ლი-ძიჩენის აჯანყება 1655 – 1677 სამი მთავრის გადატრიალება 1796 თეთრი ლოტოსის აჯანყება 1856-1872 ტაიპინელთა აჯანყება 1855-1867 მეჩირაღდნეთა აჯანყება 1899-1901 ბოქსიორთა აჯანყება 1911 ცინხაის რევოლუცია 1945-1949 სამოქალაქო ომი

ჩინური საზოგადოება უნიკალურია. მისი მართვის ფორმა არსებითად არ შეცვლილა ბოლო სამი ათასი წლის მანძილზე და დასავლური მართვის სისტემის სრულ ანტიპოდს წარმოადგენს.  კონფუცის მოძღვრება, რომელიც ეფექტურად გამოიყენეს ჩინეთის მმართველებმა, გარკვეულწილად ქადაგებდა უფროსისადმი მორჩილებას, თუმცა ისიც გასათვალისწინებელია, რომ ჩინელი ფილოსოფოსი წინააღმდეგი იყო მართვის ძალისმიერი მეთოდების გამოყენებისა და მმართველებს მოუწოდებდა, საკუთარი მაგალითი მიეცათ ქვეშემრდომებისთვის. მნიშვნელოვანი იყო ქვეშემრდომთა აღზრდა, რაც ასევე დაკავშირებულია ძველი ჩინური კლანური ურთიერთობების გადმონაშთებთან, სადაც წინაპრებისადმი პატივისცემა რიტუალის დონემდე იყო ატანილი. საინტერესოა, რომ კონფუცის მსგავსად, მეორე უდიდესი ჩინელი მოაზროვნე, ლაო-ძიც გარკვეულწილად აიდეალებდა წარსულს, როცა ადამიანები პატარ-პატარა თემების სახით ცხოვრობდნენ და უხუცესები საყოველთაო პატივისცემით იყვნენ მოსილნი.

მართვის ჩინური მოდელი ტიპიური აღმოსავლური მოდელია, რომელიც ნაკლებად გულისხმობს საზოგადოების ფართო ფენების ჩაბმას მართვასა და დემოკრატიულ პროცესებში. სათავეში არსებული მცირე პრივილეგირებული ფენის წარმომადგენლები მართვას ძირითადად უზარმაზარი ჩინოვნიკური აპარატისა და ძლიერი არმიის მეშვეობით ახორციელებენ. სახელმწიფო მოხელეებს ამგვარ პირობებში საკუთარი ტერიტორიის ან დაქვემდებარებულ სისტემაში სრულიად შეუზღუდავი ხელისუფლება აქვთ.

მოცემული სისტემა დიდად არ დაგიდევთ ადამიანის სიცოცხლეს და შეუძლია, საჭირო მიზნის განსახორციელებლად უზომო რაოდენობის მსხვერპლი გაიღოს, რაც სრულიად შეუსაბამოა დასავლური აზროვნებისთვის. მაგრამ ყველაზე საინტერესო ისაა, რომ საზოგადოება ამას ეგუება და იტანს, რადგან მისთვის წარმოუდგენელია, მოიქცეს სხვანაირად. მაგალითად, მიუხედავად იმისა, რომ ჩინეთში ბოლო 2500 წლის მანძილზე ოცამდე უდიდესი მასობრივი გამოსვლა და აჯანყება დაფიქსირდა, ჩინურმა მართვის სისტემამ ყველაფერს გაუძლო და სავარაუდოდ, კიდევ გაუძლებს. კრიზისულ პერიოდში იგი ეფექტურად ახერხებდა, მორგებოდა ახალ სიტუაციას, თუმცა მისი ძირითადი ნიშან-თვისებები იგივე რჩებოდა.

სხვა ანალოგიური ტიპის სახელმწიფოები კი ხშირ შემთხვევაში ვერ ახერხებენ სტაბილურობის შენაჩუნებას. სპარსეთი, არაბთა სახალიფო, მონღოლთა იმპერია, საბჭოთა კავშირი ანალოგიური მართვის ტიპის ქვეყნებია, რომლებმაც სისტემური კრიზისის პერიოდში დაქვეითება განიცადეს. საინტერესოა ისიც, რომ მათ ნაშთებზე წარმოშობილი ქვეყნები ასევე უმეტესწილად ვერ ახერხებენ დასავლური ფასეულობების დანერგვას და განვითარების იგივე გზას უბრუნდებიან, რაც მათმა წინამორბედებმა გამოიარეს. მაგალითისთვის დღევანდელი რუსეთი კმარა, რომელმაც გასული საუკუნის ოთხმოცდაათიანი წლების წარუმატებელი ”დემოკრატიული ექსპერიმენტების” შემდეგ ისევ ძველი და კარგად გატკეპნილი ავტორიტარიზმის ბილიკს დაუბრუნდა.ზოგადად, ერის აზროვნების შეცვლა ძალიან რთულია. ის, რაც საუკუნეთა მანძილზე ყალიბდება, ერთი ხელის მოსმით ვერ განადგურდება. გერმანელი ერის შეცვლას ორი მსოფლიო ომი დაჭირდა, იაპონელებისას – მეორე მსოფლიო ომში დამარცხება და ჰიროსიმასა და ნაგასაკის ტრაგედია. ამერიკელები ბოლო ორასი წელიწადია ცდილობენ, დემოკრატია დაამკვიდრონ ლათინურ ამერიკაში, მაგრამ ამ მცდელობას ჯერჯერობით არ გაუმართლებია და საპირისპირო შედეგებს იღებს (გავიხსენოთ ორი იმბეცილი ლიდერი – უგო ჩავესი და ევო მორალესი). საქართველომ, რომელმაც დასავლურ ცივილიზაციასთან აქტიური ურთიერთობა მხოლოდ ოციოდე წელია, დაიწყო (არ ვთვლით გასული საუკუნის შედარებით ”ნათელ” ორ ათწლეულს), ჯერჯერობით ვერაფრით მოახერხა, განევითარებინა თანამედროვე წარმატებული სამოქალაქო ინსტიტუციები და ამ მხრივ ჯერჯერობით ვერ დავიკვეხნით. მრავალი მიზეზის გარდა აქ უცილობლად უნდა აღინიშნოს რამდენიმე მნიშვნელოვანი ფაქტორი. ჩვენს ქვეყანას ბოლო რვაასი წელია, არ ჰქონია ერთიანი სახელმწიფო. ცალკეული კუთხეების დაქსაქსულობა აყალიბებდა მათ შორის მნიშვნელოვან განსხვავებებს და რაც მთავარია, საქართველო ყოველთვის იყო ტიპიური აღმოსავლური მართვის სისტემების მქონე ქვეყნების გავლენის და მფლობელობის ქვეშ, რის გამოც ჩვენთანაც მეტროპოლიების მსგავსი ინსტიტუციები ვითარდებოდა. ამ გავლენისგან გათავისუფლება გარკვეულწილად დამოუკიდებლობის მოპოვების შემდეგ დაიწყო, თუმცა ჯერჯერობით პროცესი ძალიან რთულად და ნაკლები წარმატებით მიმდინარეობს. დემოკრატია, რომელიც დასავლური მართვის სისტემის განუყოფელი ნაწილია, ჯერჯერობით ჩვენთან ნაკლებადაა დამკვიდრებული. სამწუხაროდ, დამოუკიდებელი საქართველოს ისტორიაში მმართველები გარკვეული დროის შემდეგ მაინც ავტორიტარიზმის ნიშნებს აჩენენ. ეს სენი ალბათ მანამ არ აღმოიფხვრება, სანამ საზოგადოება ახალი პრინციპების მისაღებად მზად არ იქნება. სანამ თითოეული ჩვენგანი არ მოახერხებს წარსულის მავნე გავლენისგან გათავისუფლებას. ქართველ ერს ნამდვილად შესწევს იმის ძალა, რომ საბოლოოდ ჩამოშორდეს აღმოსავლურ აზროვნებას და დაუბრუნდეს იმ წიაღს, სადაც ჩვენი ადგილი ნამდვილად არის.